Znicz (żeńska)

Nazwa:
Związek Polek Akademiczek Uniwersytetu Litewskiego “Znicz”
Siedziba:
Kowno
Data powstania:
5 VI 1930 r.
Barwy:
biała - czerwona - złota
Dewiza:
„Pokój w nas i wokół nas.” (?)

Rys historyczny

Herbatka K! Znicz, w centrum opiekunka Korporacji Joanna Narutowiczowa, Kowno 29 XI 1932 r.

Korporacja Znicz powstała w 1930 r. Była jedną z nielicznych w dwudziestoleciu międzywojennym polskich żeńskich korporacji akademickich. Dnia 5 VI 1930 r. statut organizacji pod nazwą Związek Polek Akademiczek Uniwersytetu Litewskiego “Znicz” został zatwierdzony przez władze kowieńskiego Uniwersytetu. W setną rocznicę Powstania Listopadowego tj. dnia 29 XI 1930 r. nastąpilo oficjalne powołanie stowarzyszenia. Działalność Znicza trwała 10 lat i ustała w czerwcu 1940 r., kiedy nowy rząd Litwy zdecydował o likwidacji organizacji polskich (wg innych danych Korporacja zaprzestała działalności już w 1934 r.).

Korporacja Znicz tak pod względem ideologii, jak i organizacji była wzorowana na działającej już w Kownie męskiej Korporacji Lauda. Inicjatorami powołania organizacji byli: przełożona Gimnazjum Polskiego w Kownie Joanna Narutowicz, Konstanty Plater–Zyberk (Lauda), a jak wskazują niektóre źródła być może także małżeństwo Stanisława (Lauda) i Jadwigi Brzozowskich. Celem Znicza było “samowychowanie na zasadach etyki chrześcijańskiej, pogłębienie świadomości narodowej – polskości przez samokształcenie”. Podejmowano działania na rzecz poznawania ojczystego języka, historii i kultury Polski. Starano się utrwalać “wzajemną pomoc (…), solidarność i przyjaźń między zniczankami”. Szczególny żeński rys Korporacji odzwierciedlała deklaracja wychowawcza, zgodnie z którą “(…) kobieta winna starać się usilnie o wyrobienie w sobie tych zalet, które cechować muszą kobietę-Polkę, kapłankę domowego ogniska, strażniczkę powagi i świętości rodziny – podstawę zdrowego organizmu społecznego”. W odróżnieniu od większości korporacji męskich, członkinie Znicza nie nosiły barw tj. czapek i band w kolorach korporacji.

Dzięki życzliwości zarządu Towarzystwa Oświatowego “Pochodnia” Znicz otrzymała na swoją siedzibę pokój w domu Towarzystwa przy ul. Orzeszkowej w Kownie, gdzie odbywały się w każdą sobotę cotygodniowe spotkania. Znicz utrzymywała przyjazne kontakty także z innymi organizacjami polskimi na Litwie kowieńskiej, w szczególności z Korproacją Lauda.

Całkowita ustalona, choć niekompletna imienna liczba członkiń obejmuje 23 nazwiska, w tym jedną członkinię honorową.

Brak wiadomości o spotkaniach członkiń Korporacji w czasie wojny i w okresie powojennym

Lista członków

Poniższa, niekompletna lista członkiń Znicza obejmuje niewiele ponad 20 nazwisk. Będziemy wdzięczni za jej uzupełnianie i korektę, przesyłanie danych biograficznych i fotografii członkiń korporacji (vide Kontakt), jak także za pomoc w poszukiwaniach materialnych śladów oraz wszelkich informacji o samej korporacji (vide Poszukiwania).

Członkowie honorowi

Joanna Narutowicz, ( - 1948 w Polsce) z Billewiczów, przełożona Polskiego Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Kownie, inicjatorka i opiekunka Znicza

Członkowie rzeczywiści

Marta Burbianka, historyk w Gimnazjum A. Mickiewicza, kooptowana filistrowa Znicza (1931-34)
Zofia Chrystowska, studentka Wydziału Medycznego Uniwersytetu Witolda Wielkiego, założycielka Znicza 1930, pierwsza sekretarz
Eugenia Dusewiczówna, absolwentka Gimnazjum im. A. Mickiewicza
Irena Giżyńska-Chrystowska, absolwentka lituanistyki, pracowała w polskich szkołach, a po 1940 w litewskich szkołach średnich, pozostała na Litwie
Irena Glińska,
Bronisława Jaroszewicz,
Helena Jodkowska, studentka Wydziału Przyrodniczego Uniwersytetu Witolda Wielkiego, założycielka Znicza, pierwsza prezes
Ludwika Kołyszkówna (po mężu Mongird), studentka Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Witolda Wielkiego, założycielka Znicza, nauczycielka w polskiej szkole początkowej w Kownie, wywieziona do Ałtajskiego Kraju w 1941, przebywała na zesłaniu do 1957, powróciła na Litwę
Regina (Romana) Kondratowicz,
Kongielówna, (?)
Weronik Maciejówna, studentka Wydziału Ekonomicznego Uniwersytetu Witolda Wielkiego, założycielka Znicza, jako stypendystka Towarzystwa Oświatowego “Pochodnia” wysłana na studia bibliotekarstwa do Polski 1932-35, po powrocie do Kowna zreorganizowała Bibliotekę Polską przy “Pochodni”, utworzyła centralę biblioteczek ruchomych na całą sięć placówek na Litwie, po wojnie została na Litwie
Anna Rymwid-Mickiewicz (po mężu Wojtkiewicz), studentka Wydziału Odontologii Uniwersytetu Witolda Wielkiego, założycielka Znicza, lekarz stomatolog, pozostała na Litwie
Halina Nagurska.
Halina Nagurska (po mężu (?) Ukińska), absolwentka Gimnazjum Polskiego w Poniewieżu, działała w “Związku Ludzi Pracy” i w organizacjach dobroczynnych m.in. przy pomocy uchodźcom na Litwie
Stanisława Poziemska, studentka Wydziału Medycznego Uniwersytetu Witolda Wielkiego, założycielka Znicza
Jadwiga Strukówna,
Krystyna Szukszcianka, polonistka w Gimnazjum A. Mickiewicza, kooptowana filistrowa Znicza (1931-34)
Helena Szwejkowska, polonistka w Gimnazjum A. Mickiewicza, kooptowana filistrowa Znicza (1931-34)
Jadwiga Szwejkowska, lekarz stomatologii, po wojnie w Ostródzie
Anna Walonisówna (Wallonisówna), (?)
Ziunia Walonisówna (Wallonisówna),
Ala Zajączkowska, (?)
Eleonora Zwycewiczówna, ( - 1936) studentka Wydziału Odontologicznego Uniwersytetu Witolda Wielkiego, założycielka Znicza, pierwsza wiceprezes i skarbnik, zginęła tragicznie zabita przez zakochanego w niej

Listę członków opracowano na podstawie:

1) Ludwika (z Kołyszków) Mongird, „Znicz” Związek Studentek Polek Przy Uniwersytecie Witolda Wielkiego w Kownie, maszynopis,
2) fotografii i innych materiałów archiwalnych z Archiwum Korporacyjnego,
3) wydawnictw encyklopedycznych i biograficznych oraz rozmów z rodzinami członkiń Korporacji Znicz.

Opracowanie: Bartłomiej P. Wróblewski
Opublikowano: 28 VII 2010 r.

Propozycja cytowania: Bartłomiej P. Wróblewski, Korporacja Znicza (Kowno), (na:) www.archiwumkorporacyjne.pl, stan 28 VII 2010 r.

About the Archive | Fraternities Museum | Contact | Polish © Fraternities Archive Legal note | Site map | created by { re.PUBLIK }